Ara

Yazıyooooor!


"Koku" Bulten sizleri bekliyor, ayda iki defa
TIKLA
Yaziyor! Okuyoooor... okutuyor!

Anket

Favori Distopya Romanınız?
 

Twitter'da Takip Et

Haberdar Olun!

Vakıf Kurulurken PDF Yazdır e-Posta

KitapAdı

Isaac Asimov
İTHAKİ YAYINLARI

Bilimkurgu seviyorsanız, bu kitabı okumadığınız sürece bilimkurgunun temel taşını bilmeksizin seviyorsunuz demektir.

Kitapçıların bilimkurguya ayırdıkları reyonları gezerken, birçok defa elim bu kitaba gitti geldi. Kimi zaman sayfa sayısının çokluğu kimi zaman fiyatı kimi zaman da ruh halim beni bu eseri almaktan alıkoydu. Geçenlerde, işte dedim şimdi zamanıdır ve kitabı aldım, sonra bir kafeye oturup şöyle bir göz atayım dedim. İlk sayfadan itibaren farklı bir dünyaya adım atmış buldum kendimi ve bir daha da elimden bırakamadım. (Normalde bir kitabın öykü örgüsüne girebilmek ve yazarın tarzına alışabilmek benim için ilk elli sayfadan sonra mümkündür, ancak Vakıf serisinde durum hiç de böyle olmadı.)

Tek gezegende ilkel teknoloji ile yaşadığımız çağlar geri kalmış, aradan binlerce yıl geçmiştir. (Çoğu bilim kurguda ikibeşyüzlü yıllar ya da en fazla üç binden bahsedilirken, Asimov çok ama çok daha uzak bir geleceğe gidiyor, öyle ki tarih kavramı artık bizim bildiğimiz milada göre işlemiyor. Galaktik Çağ'ın 11.900'lü yıllarından başlayıveriyor serüven.) Galaktik çağda Birinci Galaktik İmparatorluk çöküş evresine girmiştir. Cleon I'in hükümdarlığı altında 25 milyon gezegenli bir imparatolukta, imparatorluğun baş gezegeni Trantor'da değişik birşeyler olmak üzeredir. Trantor'da yapılan bir matematikçiler toplantısında bilim adamı Helicon'lu Hari Seldon (Galaktik Çağ 11.988 - 12.069) "Psikotarih" (Psikotarih - Gaal Dornick'in ifadesi ile: matematik biliminin insan topluluklarının önceden belirlenmiş sosyal ve ekonomik uyarıcılara verdiği tepkileri açıklayan dalı.) teorisini henüz açıklamıştır. Bu açıklama birçok otoritenin dikkatini çekmiş ve Hari Seldon'un hayatı ile Galaktik İmparatorluğun geleceği/kaderi değişmeye başlamıştır. (Asimov öylesine bir kurgu oluşturmuş ki, iki üç cümle ile bundan sonrası ifade edebilmek gerçekten mümkün değil.)


Vakıf serisi 3 temel kitaptan oluşuyor:
1 - Vakıf Kurulurken
2 - Vakıf
3 - Vakıf ve İmparatorluk

Bu eserlerin ötesinde ise vakıf dizisi devam ediyor:
4 - İkinci Vakıf
5 - Vakıf'ın Sınırı
6 - Vakıf İleri
7 - Vakıf ve Dünya

Psikotarihin ortaya atılmasından itibaren, olaylar örgüsü Hari Seldon etrafında, Cleon I'in baş danışmanı Eto Demerzel ile imparatorluk karşıtı Chetter Hummin arasındaki çekişme içinde, Hari Seldon'un koruyucu meleği Cinna'lı Dors Venabili eşliğinde İmparatorluktan kaçısı düzleminde gelişiyor.

Asimov, olaylar örgüsü içerisinde, geleceği bugünmüş gibi tasvir ederken, birçok bilimkurgusal durumu oldukça doğalmışçasına okurun hayal gücüne sunuyor. Günümüz okuyucusu, 1951 yılında yazılmış bu eseri okurken zaman zaman, geçen süre içerisinde okumuş olduğu kitapları veya izlemiş olduğu bilim kurgu filmleri hatırlayacaktır. Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus bu eserin kendisinden sonra yazılmış olan birçok esere ilham kaynağı olduğu gerçeğidir. Küçük bir örnek vermek gerekirse, 1977
yılında vizyona giren Yıldız Savaşları (Star Wars) filmi Asimov'un Galaktik İmparatorluğunun ve Vakıf Serisinin 26 yıl gerisinden gelmektedir. Yıldız Savaşları evreninde yer alan karakterler, Asimov'un evreninde yer alan karakterleri anımsatmaktadır. (Bu elbette ki doğal bir durumdur.)

Asimov'un evreninde dikkati çeken bir diğer husus da gelecekte geçen bu hikayede Robot'lardan (insansı veya değil) ilk birkaç ciltte pek bahsedilmeyişidir. Özellikle birinci kitabın sonlarında insansı robotlardan (günümüz kavramları ile "cyborg"lardan) bahsetmiş, bunların kimliklerini gizli tutarak insanlığa karışmış şekilde yaşadığından bahsetmiştir.

Asimoveserleri arasında yer alan "Robot" serisi de "Vakıf" serisi ile ortak düzleme gelmektedir. Sanıyorum buradan da ilginç başka bir çıkarıma varılabilir. Asimov, eserinde teknolojik bir geleceğin tasvirinden çok düşünsel bir gelecekte, özellikle "PSİKOTARİH" düzleminde, siyaset, ekonomi ve din konularına dikkat çekmektedir. Eserin tamamında tansiyon, bilinmez ve öngörülemez bir gelecek tablosu arkasında gizlenen ve geleceği şekillendiren bir grup olayın ve insanın gütmüş olduğu gizli
politika ile oldukça yüksek tutulmaktadır.

Asimov'un bu eserini farklı kılan yönlerden bir tanesi de serinin, birkaç olaya dayanan kısa bir zaman dilimini değil, yüzlerce yıla yayılan bir süreci kaleme alıyor olmasıdır. Adeta bilimkurgu bir tarih dizisisidir, Vakıf serisi. İlk kitapta Hari Seldon'un hayatının bir kısmı anlatılırken (Vakfın Kuruluş süreci) takip eden ikinci kitapta, Seldon sonrası (ölümden sonraki birkaç yüzyıl) Vakfın gelişimi, İmparatorluğun çöküşü ve psikotarihin öngörülerinin doğrulanması, Seldon efsanesinin gölgesi anlatılmaya devam etmektedir. Böylece Asimov gelecekten bir "an"ı değil geleceğin kesintisiz bir sürecini anlatmaktadır. Öyle ki, psikotarihin yaratıcısı Seldon (aslında Asimov), imparatorluğun çöküşünden sonrakı 30.000 yıllık kaos sürecini 1.000 yıla indirgeyecek bir plan yapmakta ve bu öngörüsünü psikotarih çıkarımlarına dayanadırmaktadır. Tarih ise tek bir insan ömrü ile doğruluğu kanıtlanamayacak bu öngörüyü anlatmaktadır.

Vakıf Kurulurken adlı ilk kitapta, Hari Seldon, prsikotarih kuramına ortaya attığında, imparatorluk Seldon'u geleceği şekillendirmek üzere gözlem altına almak isteyince, Seldon'ın kaçış süreci başlar. Tüm kitapta bu süreç anlatılır. Bu kaçış süreci başta
- Trantor olmak üzere (Birinci Galaktik İmparatoluğun başkenti, 40 milyar nüfuslu, İmparatorluk hükümetine ev sahipliği yapan, imparatoluğun en yoğun nüfusa sahip ve endüstrisi en gelişmiş, gezegenleriyle beraber galaksinin merkezine en yakın bir yerde konuşlanmış, insan ırkının en kalabalık ve zengin kenti)
- Trantor içerisinde yer alan Streeling Üniversitesini,
- Mycogen'i (Antik Trantorda yer alan, imparatorluktan bağımsız bir şekilde, Güneşin Efendisi 14 liderliğinde,  mutaassıp bir yaşam tarzını benimseyen bir bölge),
- Dahl'ı (Antik Trantor'da ısı çukurunu ve kaçakçılarla uğursuzların yerleşim yeri Billibottonu bünyesinde barındıran bir bölge) ve
- Wye'ı (Dünya-kent Trantor'un bir bölgesi. Kaçışın noktalandığı ve süprizlere gebe bir bölge)
kapsar.   

Yukarıda da değinmeye çalıştığım gibi, aslında vakıf serisi, kahramansız bir eser, zira anlatılan dönem tek bir kahramanın ötesine geçiyor. Yine tarihe yön veren bilim adamı Hari Seldon ilk kitabın tartşımasız tek kahramanı. Elbette perde arkasındaki kahramanlar ve süprizlerden burada bahsedemeyeceğim. Merak ediyorsanız, kitabı okumanızı şiddetle tavsiye ederim.)

 

Bu arada değinmek istediğim bir noktada, Asimov'un bilimadamı kimliğinin eser üzerindeki etkisi. Serinin kitaplarını okurken, maceralar içinde kendinizi yitiriyorsunuz ve bu hissiyatı yaratan da olayların gelecekte geçmesine rağmen, yaratılan atmosferin oldukça ayağı yere basan bir yapıda olması. Kanaatim odur ki, Asimov kurgularını, bir bilim adamının hassasiyet ile şekillendiriyor ve sıradan bir okuyucuya bunların gerçekliğine inanmaktan başka bir seçenek kalmıyor.

Arka Kapak

Vakıf Kurulurken'in ilk sayfalarından itibaren, yerleşilmiş on milyonlarca gezegeni kapsayan Galaktik İmparatorluk'un tembellik ve boşvermişlik nedeniyle çökmekte olduğu muazzam bir çevrintinin içine atılırız. Aynı nedenlerden ötürü birden fazla imparatorluğu batırmış bir ırkın evlatları olarak konu bizi hemen cezbeder. Bir grup bilim adamı Vakıf adını verdikleri bir örgütle insanlığın bilgi birikimini korumaya ve böylece çökmekte olan karanlık çağların süresini anlamlı ölçüde kısaltmaya çalışmaktadırlar. Asimov bu basit temel üzerine dev bir bina inşa eder.Ama temelde üç-beş çürük tuğla da yok değildir...

Eser Kendini Anlatırken



Gerçekliğe karşı duramayacağını anlatmak isteyen Seldon şöyle bir ifade kullanıyor:
"Toplandıklarında tek sayı veren iki adet çift sayı bulamam... senin ya da galaksideki bütün insanların yaşamları buna bağlı olsa bile."

Zamana yenik düşmeyecek bir paragraf daha:
"..eğer askerlere dolgun bir ücret ödüyorsan, bunu sırf barış zamanıdır diye indirmeye kalkmandan hoşlanmayacaklardır. Amiraller gemilerinin kızağa çekilmesine ve artık yapmaları gereken pek fazla birşey kalmadığı için rütbelerinin indirilmesine karşı çıkacaklardır. İŞte bu yüzden krediler silahlı kuvvetler için harcanmaya - verimsiz bir biçimde - devam eder ve toplum yararına olan önemli alanlarda yozlaşmaya göz yumulur. Benim çöküşten kasettiğim budur."

"Binlerce yıl önceden biliyoruz ki, evreni tüm karmaşıklığıyla, bir bütün halinde, kendisinden daha küçük bir simülasyonla temsil etmemiz mümkün değildir."

Psikotarih notları:
"Karmaşıklaşmış ve bozulmuş bir toplumda insanlar daha basit ve erdemli bir yaşam sürüldüğü düşünülen bir geçmişin özlemini duyarlar. Bu, öyle ya da böyle her toplum için geçerlidir, çünkü ne kadar basit bir toplumda yaşarsa yaşasın herkes, yaşadığı toplumun, karmaşık ve bozulmuş olduğunu düşünür."


"Sadece belli bir grup içinde yer aldığı için bir insanın hoş görülmesine katlanamıyorum...Konuşan aynı gruptan başka insanlar olsa bile. Dışarıdaki o kabadayıları yaratan buradaki bu saygıdeğer insanlar aslında."


Robot Yasası:
"0 - Bir robot, insanlığa zarar veremez ya da hareketsiz kalarak insanlığa zarar gelmesine izin veremez.
1 - Bir robot, sıfırıncı yasayla çatışmadığı sürece, bir insana zarar veremez ya da hareketsiz kalarak bir insana zarar gelmesine izin veremez.
2 - Bir robot, sıfırıncı ve ilk yasayla çatışmadığı sürece, insanlar tarafından verilen tüm emirleri yerine getirmelidir.
3 - Bir robot, sıfırıncı, ilk ya da ikinci yasayla çatışmadığı sürece kendini korumalıdır."


Ne okusam


- Serinin diğer kitaplarını da okumanızı şiddetle tavsiye ederim:
Vakıf
Vakıf ve imparatorluk

- Ayrıca Asimov tarafından yazılmış olan, Robot Yasası ve Robot serisini bulabilirseniz okumanızı tavsiye ederim, ancak bu eserlerin baskılarının tükenmiş olduğunu sanıyorum.

Asimov tarafından kaleme alınmış 500 civarında eser olduğu düşünüldüğünde, Asimov'dan başka bir bilim kurgu yazarını tavsiye etmek nasıl olur bilemiyorum. Buna karşılık aşağıdaki eserler, hiç de yabana atılır türden değiller:

- Arthur C. Clarke'ı tavsiye etmeden de geçemeyeceğim. Özellikle Rama serisi okumaya değer.

Ayrıca, bir bilimkurgu klasiği olan Dune serisini de şiddetle tavsiye ederim.

Yazar

ISAAC ASIMOV (????? ??????)

Adı Robert A. Heinlein ve Arthur C. Clarke gibi iki büyük yazarla birlikte tarihe kazınmış olan Isaac Asimov üç ana kurgusuyla tanınıyor. "Vakıf", "Galaktik İmparatorluk" ve "Robot" serisi. Eserleri ve hayatı hakkında ayrıntılı bilgi Wikipedia'dan (tıklayınız) alınabilir.

Bağlantılar

 



Bu sayfayı ekleyin...
  Bu yazı üzerindeki tüm haklar saklı olup, izinsiz kullanılması yasaktır.

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile